Latem 2022 roku, podczas dwóch tygodni oczekiwania w Ammanie na powrót na Zachodni Brzeg – po raz pierwszy po 17 latach przymusowej nieobecności. W tym czasie i w tych okolicznościach powstał ten obraz.
__
In the summer of 2022, during two weeks of waiting in Amman to return to the West Bank—for the first time after a 17-year forced absence. In that time and context, this painting was created.
Podczas izraelskiego bombardowania Strefy Gazy w 2014 roku, które trwało 51 dni, zginęło 2 322 Palestyńczyków – wśród nich 578 dzieci (w wieku od jednego miesiąca do 16 lat), 489 kobiet (w wieku od 20 do 40 lat) oraz 102 osoby starsze (w wieku od 50 do 80 lat).
W tamtych chwilach, gdy na żywo oglądałem w telewizji rozwój wydarzeń wojennych, czułem, jakbym umierał z duszności i rozpaczy. Siłę czerpałem z powrotu do mojej pracowni. Wszedłem do środka, zdjąłem wszystkie ubrania i przypomniałem sobie grób mojego ojca – wzniesiony zaledwie dwa miesiące przed wybuchem wojny – którego lokalizacja pozostaje dla mnie nieznana. Nie było mnie na jego pogrzebie. Nie zdążyłem się z nim pożegnać ani pocałować go w czoło, zanim odszedł. Wszystkie moje próby uzyskania wizy wjazdowej do Egiptu zakończyły się niepowodzeniem. Nie udało mi się i nie mogłem go zobaczyć.
Przypomniałem sobie mojego ojca i przypomniałem sobie niewinne życia dzieci i kobiet, które z każdą chwilą były bezlitośnie zabijane. Płakałem i płakałem, aż straciłem oddech. A jeszcze bardziej płakałem z powodu zdrady i milczenia świata arabskiego, a także z powodu świata zachodniego, w którym żyję – świata, który głosi prawa człowieka, a jednocześnie przymyka oko na masakry.
Wtedy zdałem sobie sprawę, że nasza nagość nie jest już tylko fizyczna, jest też duchowa. Nawet nagość nie jest już przestrzenią prywatną. Kamery na obrazie rejestrują obraz i milczenie świata. Obserwują jego złamane obietnice i obnażają brak odpowiedzialności. W czasach, gdy technologia przemawia za nas i obserwuje nas, nie pozwalając nam odpowiedzieć, kwestie etyki, prywatności i zgody stają się egzystencjalne. W obliczu tej dewastacji opór staje się nie tylko kwestią wytrwałości, ale także demaskowania oszustwa i konfrontacji z tymi, którzy twierdzą, że kształtują naszą przyszłość, nie angażując nas w ten proces.
Wtedy przypomniałem sobie George’a Orwella. Zebrałem siły, rozstawiłem lustra po całym atelier, przyjrzałem się sobie pod każdym kątem i namalowałem ten obraz.
Teraz, w tych przełomowych chwilach, odczuwając ten sam ból, jaki odczuwali nasi przodkowie, gdy zostali wysiedleni w 1948 roku – pozbawieni wszystkiego oprócz godności – pozostajemy niezłomni. Pozostajemy niewzruszeni.
Być może w ciągu ostatnich 75 lat straciliśmy wiele, ale nie stracimy naszej godności. A dzięki godności, odporności i oporowi pozostajemy przy życiu. Bez nich życie nie ma sensu.
__
During the Israeli bombardment of the Gaza Strip in 2014, which lasted 51 days, 2,322 Palestinians were killed – among them 578 children (ranging in age from one month to 16 years), 489 women (aged 20 to 40), and 102 elderly people (aged 50 to 80).
In those moments, as I watched the war unfold live on television, I felt I was dying from suffocation and despair. I found strength in returning to my studio. I walked in, took off all my clothes, and remembered my father’s grave – built just two months before the war began – whose location remains unknown to me. I was not there for his funeral. I did not get to say goodbye, nor kiss his forehead before he passed. All my attempts to obtain a visa to enter Egypt failed. I failed, and I couldn’t see him.
I remembered my father, and I remembered the innocent lives of the children and women who were being killed mercilessly every moment. I wept and wept until I was breathless. And I wept even more for the betrayal and silence of the Arab world, and for the Western world I live in – one that preaches human rights while turning a blind eye to massacres.
It was then I realized that our exposure is no longer just physical, but spiritual as well. Even nakedness is no longer a private space. The cameras in the painting do not merely record an image – they capture the world’s silence, surveilling its broken promises and exposing the absence of accountability. In a time when technology speaks for us and watches us without allowing us to respond, questions of ethics, privacy, and consent become existential. Amid this devastation, resistance becomes not only a matter of endurance, but also of unmasking deception and confronting those who claim to shape our future without including us in the process.
I then remembered George Orwell. I gathered my strength, placed mirrors all around the studio, looked at myself from every angle, and painted this painting.
Now, in these fateful moments, echoing the same pain felt by our ancestors when they were displaced in 1948 – stripped of everything except their dignity – we remain steadfast. We remain unshaken.
We may have lost much over the past 75 years, but we will not lose our dignity. And with dignity, resilience, and resistance, we stay alive. Without them, life holds no meaning.
W każdej chwili naszego życia to, co pozostaje głęboko w nas – czy to rzeczywiste, czy wyobrażone – zderza się z tym, co świadomie przywołujemy do teraźniejszości. Pamięć nie jest stałym archiwum, lecz zmienną całością, która przekształca się w zależności od stanów emocjonalnych i przeżytych doświadczeń. Przypominanie sobie, w swej istocie, nie jest dokładnym odtworzeniem przeszłości, lecz selektywnym procesem, na który wpływają poczucie przynależności i strata, nostalgia i zniekształcenie, a także pragnienie przepisania samego siebie. Ale czy naprawdę wspominamy po to, by nie zapomnieć, czy też wspominamy po to, by zapomnieć? Czasami przywołujemy wspomnienia, by uchronić je przed zanikiem, a innym razem – by uwolnić się od ich ciężaru. Jednak za każdym razem, gdy przywołujemy przeszłość, jej kontury ulegają zmianie, jakbyśmy tworzyli ją na nowo. Jak stwierdza francuski filozof Paul Ricoeur: „Pamięć to nie tylko to, co pamiętamy, ale to, co decydujemy się zapamiętać”. Pamięć nie jest zatem jedynie zbiorem doświadczeń, ale dynamiczną całością, kształtowaną przez to, co postanawiamy przywołać i zrekonstruować.
W miejscach, gdzie wspomnienia są nieustannie wymazywane, pamięć staje się sprawą coraz pilniejszą – niemal aktem buntu przeciwko unicestwieniu samej tożsamości, jak zauważa Wilhelm Dilthey: „Wspomnienia nie są niezmiennym obrazem przeszłości, lecz raczej żywymi zapisami ludzkiego życia, ukształtowanymi przez czas i miejsce”.Każdy akt przypominania sobie jest sam w sobie aktem ponownego tworzenia, a każda chwila pamięci przekształca naszą indywidualną i zbiorową tożsamość. Jak ujął to Mahmoud Darwish: „Za każdym razem, gdy przywołujemy wspomnienie, tworzymy część siebie, która nie daje się wymazać”. W ten sposób pamięć staje się aktem oporu, przeciwstawiającym się wymuszonemu zapomnieniu i ciągłemu zniekształcaniu.
__
At every moment of our lives, what remains deep within us—whether real or imagined— collides with what we consciously summon into the present. Memory is not a fixed archive but a shifting entity that reshapes itself according to emotional states and lived experiences. Remembering, at its core, is not an accurate retrieval of the past but a selective process influenced by belonging and loss, nostalgia and distortion, and the desire to rewrite the self. But are we truly remembering so that we do not forget, or do we remember in order to forget? Sometimes, we retrieve memories to protect them from fading, and other times, to free ourselves from their weight. Yet, each time we summon the past, its contours shift, as if we are recreating it anew. As French philosopher Paul Ricoeur states: “Memory is not only what we remember, but what we choose to remember”. Memory, then, is not merely a container for experiences but a dynamic entity, shaped by what we decide to recall and reconstruct.
In places where memories face constant erasure, remembering becomes more urgent— almost an act of defiance against the obliteration of identity itself, as Wilhelm Dilthey notes: “Memories are not a fixed image of the past, but rather living records of human life shaped by time and place”. Every act of recollection is, in itself, an act of reinvention, and each moment of remembering reshapes our individual and collective identities. As Mahmoud Darwish puts it: “Every time we recall a memory, we create a part of us that refuses to be erased”. Thus, remembering becomes an act of resistance, confronting forced oblivion and continuous distortion.
Hani Zurob (ur. 1976 w obozie dla uchodźców Rafah w Strefie Gazy, Palestyna) jest artystą współczesnym, który od 2006 roku mieszka i pracuje w Paryżu. Dyplom licencjacki z zakresu sztuk pięknych uzyskał na Uniwersytecie An-Najah w Nablusie.
W swojej twórczości podejmuje zagadnienia tożamości, czasu, pamięci i miejsca, ropatrując je w w kontekście stanów zawieszenia, opóźnienia i oczekiwania, a także doświadczenia wygnania, ruchu, przemieszczenia, nieobecności oraz oporu.
Dorobek Haniego przywołuje jego osobiste wspomnienia i historie, które ukształtowały jego życie, a także które odnoszą się do wydarzeń w Palestynie i regionie, z ich złożonymi wymiarami politycznymi i kulturowymi. W obrębie swoich tematów i pojęć Zurob poszukuje i bada te wspomnienia, próbując zrozumieć skutki rozbijania relacji między przeszłością a teraźniejszością, zarówno dla siebie, jak i dla innych. Dzięki temu jego sztuka wykracza poza granice i geografię.
Jego prace znajdują się w licznych kolekcjach prywatnych i publicznych na całym świecie, m.in. w British Museum w Londynie; Arab American National Museum w Michigan; Moderna galerija / Muzeum Sztuki Współczesnej Metelkova (MG+MSUM) w Lublanie w Słowenii; Muzeum Palestyńskim w Birzeit w Palestynie; Black Gold Museum w Rijadzie; Williamsburg Art & Historical Center w Nowym Jorku; Institut du Monde Arabe oraz Association Renoir we Francji; Cité Internationale des Arts w Paryżu; Mairie de Paris; Imago Mundi – Luciano Benetton we Włoszech; Barjeel Art Foundation w Szardży; Dalloul Art Foundation (DAF) w Bejrucie.
Jego prace były wystawiane na całym świecie. W 2012 roku nakładem Black Dog Publishing w Londynie ukazała się monografia śledząca rozwój jego twórczości, „Between Exits: Paintings by Hani Zurob”, autorstwa Kamala Boullaty, ze wstępem Jeana Fishera. „Praktyka Haniego stanowi ważny głos we współczesnej kulturze palestyńskiej, a także istotny wkład w tworzenie arabskiej estetyki. Ostatecznie jednak, choć sztuka Zuroba nadaje potężny wyraz palestyńskiemu doświadczeniu zbiorowemu, można ją również postrzegać w kontekście bardziej uniwersalnych tematów tożsamości osobistej, obejmując ludzkość poza palestyńskim kontekstem”.
Zurob zdobył kilka międzynarodowych nagród i stypendiów rezydencyjnych, w tym Bourse et Prix Renoir 2009. W 2013 roku został uznany przez „Huffington Post” za jednego z dziesięciu „międzynarodowych artystów, na których warto zwrócić uwagę”.
__
Hani Zurob [b. 1976 in Rafah camp, Gaza Strip – Palestine], is a contemporary artist who has been living and working in Paris – France since 2006. The artist obtained his BFA from Al Najah University in Nablus.
In his artwork, Zurob tackles global concepts of identity, place, time and memory with all their complex details that come with the states of suspension, delays, waiting, exile, movement and displacement, absence and resistance.
Hani’s oeuvre conjures his personal memories and stories that shaped his life, and, which relate to the events in Palestine and the region with what they hold as complex political and cultural dimensions; and within his topics or concepts, Zurob searches and researches these memories and attempts to understand the effects of deconstructing the relationship between the past and present on himself and on others; thus, His art transcends both borders and geography.
His work can be found in several private and public collections internationally such as the British Museum, London; the Arab American National Museum, Michigan; Moderna galerija / Museum of Contemporary Art Metelkova (MG+MSUM), Ljubljana, Slovenia; The Palestinian Museum, Birzeit, Palestine; Black Gold Museum, Riyadh; Williamsburg Art & Historical Center, NY; Institut du Monde Arabe, Association Renoir, France; Cité Internationale des Arts, Paris; Mairie de Paris; Imago Mundi-Luciano Benetton, Italy; Barjeel Art Foundation, Sharjah; Dalloul Art Foundation (DAF), Beirut.
His works have been exhibited around the world. A monograph tracing the development of his work, „Between Exits: Paintings By Hani Zurob” written by Kamal Boullata, with an introduction by Jean Fisher was published by Black Dog Publishing, London in 2012. “Hani’s practice provides an important voice in contemporary Palestinian culture, as well as a significant contribution to the creation of an Arab aesthetic. Ultimately though, while Zurob’s art gives powerful expression to the Palestinian collective experience, it can also be seen in the context of more universal themes of personal identity and embraces humanity beyond the Palestinian context”.
Zurob has won several international awards and residencies, including Bourse et Prix Renoir 2009. Zurob was named one of ten ‘international artists to watch’ in 2013 by The Huffington Post
__
Teksty do prac nadesłane przez autora.